Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Úlfar Lúðvíksson fyrrverandi lögreglustjóra á Suðurnesjum í síðdegisútvarpinu hjá Útvarpi Sögu um þær kerfisbreytingar sem hann telur hafa mótast af pólitískum áherslum stjórnvalda og upptöku á vók hugmyndafræðinni. Hlusta má á þáttinn sem er mjög athygliverður í spilara útvarpsstöðvarinnar hér að neðan.
Í viðtalinu kom fram að nokkrir reyndir stjórnendur hefðu horfið frá störfum við aðstæður sem vöktu spurningar. Þar voru nefndir Haraldur Jóhannessen, fyrrverandi lögreglustjóri ríkisins, og Helgi Magnús Gunnarsson, fyrrverandi vararíkissaksóknari. Úlfar sagði að þessi mál sýndu að markvisst hefði verið unnið að því að endurskapa valdastöður með vók hugmyndafræði að leiðarljósi og að hefðbundin fagleg sjónarmið hefðu vikið fyrir pólitískum áherslum.
Menn sögðu sannleikann og misstu starfið í kjölfar þess
Arnþrúður vakti athygli á því að þeir stjórnendur sem hefðu verið látnir víkja á undanförnum árum hefðu átt það sammerkt að vera hvítir, miðaldra karlmenn sem hefðu gagnrýnt verklag og bent á staðreyndir sem síðar fengu staðfestingu. Úlfar sagði að þessi þróun endurspeglaði pólitíska áherslubreytingu sem hann teldi hafa mótað skipanir og ákvarðanir innan réttarkerfisins.
Gagnrýnir vók hugtök á borð við „viðskiptamenn lögreglunnar“
Í þættinum var vikið að því hvernig orðræðan um brotamenn hefði breyst, meðal annars væri nú í dag talað um „viðskiptamenn lögreglunnar“ í stað þess að nota hugtök á borð við sakamenn eða sakborninga. Úlfar sagði slíkt tungutak vera óboðlegt og að það henti ekki hlutverki lögreglu sem valdstofnunar. Hann lagði áherslu á að lögreglan væri ekki þjónustufyrirtæki heldur stofnun sem hefði það hlutverk að bregðast við alvarlegri brotastarfsemi, uppræta glæpi og verja almannaöryggi. Að hans mati væri hættulegt ef fagleg og lagaleg hugtök hyrfu smám saman úr orðræðunni og þeim væri skipt út fyrir hugmyndafræðilegar eða mýkjandi lýsingar.
Telur vók-væðingu og orðræðu hafa áhrif á ákvarðanir
Úlfar sagði að umræða um feðraveldi og menningarlegt uppgjör hefði orðið hluti af röksemdafærslu fyrir breytingum innan lögreglunnar. Hann taldi að vók-hugsun og tilheyrandi orðræða hefði verið notuð til að réttlæta íhlutun í stöður, valdaskiptingu og mannaráðningar. Að hans mati hefði þessi hugmyndafræði orðið áberandi í opinberri umræðu og þannig haft áhrif á mat stjórnvalda á því hvaða einstaklingar ættu að leiða embætti.
Tengir þróunina við stöðuveitingar á sama tíma
Í viðtalinu kom fram að breytingarnar hefðu átt sér stað á sama tíma og Sigríður Björk Guðjónsdóttir tók við sem ríkislögreglustjóri. Úlfar taldi ekki um að ræða persónulegt mat á störfum einstakra stjórnenda heldur stefnumótandi pólitíska ákvörðun um að hraða endurnýjun innan réttarvörslukerfisins. Hann sagði að þessi nálgun hefði verið túlkuð af mörgum sem markviss innleiðing á hugmyndafræði þar sem uppruni og kyn stjórnenda skipti meira máli en reynsla og faglegt framlag.
Lögreglan á ekki beita sér gegn því sem kallað er feðraveldi
Úlfar sagði brýnt að skýrt væri hvenær stjórnvöld væru að móta stefnu og hvenær pólitísk íhlutun færi út fyrir faglegar forsendur. Hann taldi að notkun hugtaka á borð við feðraveldi, menningarumbætur og nýtt orðaval um brotamenn, án greiningar eða faglegs rökstuðnings, gæti grafið undan trúverðugleika kerfisins. Hann sagði að óháður aðili þyrfti að meta hvort um væri að ræða efnislegar ákvarðanir eða pólitíska endurmótun sem byggðist á hugmyndafræði frekar en faglegum sjónarmiðum.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hjá Útvarpi Sögu hér að neðan.
