Sífellt fleiri viðskiptavinir í Svíþjóð segja bankana hafa gengið of langt í eftirliti með viðskiptum þeirra. Í nýrri könnun lýsa hundruð einstaklinga því hvernig þeir hafa þurft að útskýra áralangar færslur, afhenda gamlar kvittanir – og jafnvel sæta hótunum um að bankareikningum verði lokað.
Margir segja að sambandið við bankann hafi breyst grundvallarlega. „Bankinn hefur hætt að vera þjónustuaðili og er orðinn að fjandsamlegu eftirlitsvaldi“ skrifar einn þátttakandi í könnuninni.
80% telja að bankarnir fari langt út yfir verksvið sitt með lokunum bankareikninga vammlausra viðskiptavina
Könnunin var framkvæmd af Realtid, þar sem hundruð lesenda svöruðu spurningum um reynslu sína af eftirliti bankanna. Niðurstöðurnar sýna mikla óánægju. Margir segja bankana spyrja sífellt fleiri spurninga um millifærslur, greiðslur og uppruna peninga.
Þetta gerist á sama tíma og Svíþjóð er eitt stafrænasta samfélag heims. Fyrir flesta er bankareikningur ekki lengur bara þægindi – heldur nauðsyn til að fá laun, greiða reikninga og taka þátt í daglegu samfélagi. Þegar bankinn ákveður að loka reikningi getur það því haft alvarlegar afleiðingar fyrir einstaklinga og fyrirtæki.
Krafðir um kvittanir mörg ár aftur í tímann
Margir svarendur segja bankana hafa farið fram á gögn um viðskipti sem eru margra ára gömul. Einn þátttakandi skrifar:
„Bankinn krafði mig um kvittun fyrir úr hlut sem ég seldi fyrir sjö árum. Þegar ég gat ekki fundið hana hótuðu þeir að frysta eignir mínar samstundis. Þetta er hrein valdníðsla.“
Aðrir segja að jafnvel mjög litlar greiðslur séu farnar að fara í taugarnar hjá bönkanum:
„Einkareikningnum mínum var sagt upp, því ég gat ekki útskýrt símagreiðslu upp á 500 krónur frá bróður mínum. Þetta kerfi er gallað í grunninn.“
Margir lýsa því að þeir hafi þurft að útskýra í smáatriðum hvaðan peningar koma og hvernig þeir hafa verið notaðir.
Fyrirtæki geta lent í miklum vandræðum
Fyrir fyrirtæki getur lokaður bankareikningur haft sérstaklega alvarlegar afleiðingar. Ef banki slítur viðskiptasambandi getur fyrirtæki átt erfitt með að taka við greiðslum, greiða birgjum og laun til starfsmanna.
Margir þátttakendur í könnuninni segja að reikningum þairra hafi verið lokað án fyrirvara eða skýringa.
Könnunin sýnir að mikill meirihluti telur eftirlit bankanna hafa gengið of langt.
| Mat | Hlutfall |
|---|---|
| Eftirlitið hefur gengið of langt | 74 % |
| Gengið langt en bankar fylgja reglum | 8 % |
| Eftirlitið er nauðsynlegt | 10 % |
| Veit ekki | 6 % |
Lög gegn peningaþvætti hefur gert bankann að njósnastofnun
Bankarnir vísa gjarnan til reglna um peningaþvætti og skylduna að „þekkja viðskiptavininn.“ Deilan snýst þó ekki aðeins um reglur – heldur einnig um grundvallarspurningu:
„Hversu mikið vald eiga einkabankar að hafa yfir daglegu lífi fólks?“
Í stafrænu hagkerfi er bankareikningur í raun lykillinn að þátttöku í samfélaginu. Ef einstaklingur missir aðgang að bankakerfinu, þá getur hann átt erfitt með að ná út launum, greiða reikninga eða reka fyrirtæki. Gagnrýnendur benda á að þegar bankar geta lokað reikningum án skýringa eða raunhæfrar áfrýjunarleiðar, þá sé búið að skapa hættulegt valdakerfi.
Bankarnir hafa á undanförnum árum útilokað viðskipti fjölmargra einstaklinga vegna „ófullnægjandi viðskiptaupplýsinga.“ Hefur borið mjög á því að eigendur valkostamiðla hafa orðið fyrir barðinu. Í sumum tilvikum hefur það haft áhrif á fjölmiðla sem reiða sig á greiðslur frá lesendum, þegar bankinn án nokkurra skýringa hefur lokað slíkri þjónustu við fjölmiðilinn.
