Hjörleifur Björnsson lýsir því hvernig barnaverndarkerfið brást syni hans og hans fjölskyldu. Hávarður Máni Hjörleifsson, féll nýlega fyrir eigin hendi, aðeins tvítugur að aldri. Faðir hans deildir sögu sonar síns og baráttunni við kerfið, í færslu á Facebook.
þetta brennur á mér og ég þarf að koma þessu frá mér…
Þegar Hávarður Máni sonur okkar var lítill kom það fljótt í ljós að hann átti ekki auðvelt með að vera í skóla. Hann var greindur með adhd og átti erfitt með bæði athygli og samskipti. Skólinn hafði samband við okkur mjög fljótlega í hans skólagöngu og sagði okkur að þetta gengi ekki vel og við mættum á teymisfund. Þessir teymisfundir urðu óteljandi á hans skólagöngu, þar sem við töluðum við vel meinandi fólk en alltaf urðu erfiðleikarnir meiri og dýpri.
Úrræðin voru engin
Úrræðin voru að “leyfa” honum að sitja fyrir utan stofuna eða geyma hann hjá skólastjóranum, námsráðgjafanum eða á bókasafninu á skólatíma. Aftur og aftur tók ég á móti syni mínum með einkunnaspjöld sem stóð 2 og 3 á og aftur og aftur reyndi ég að stappa í hann stálinu. Úrræðin voru engin þrátt fyrir endalausar fundasetur. Hann var of heilbrigður fyrir þau úrræði sem voru í boði og of “veikur” fyrir þetta staðlaða skólakerfi okkar. Ég horfði á son minn brotna meira og meira, ár eftir ár, í þessu skólakerfi okkar sem við sem foreldrar erum lögum samkvæmt skyldugir til að senda börn okkar.
Þegar sonur minn var 12 ára byrjaði fíknivandi hans sem fór fljótt úr böndunum. Við vissum ekki okkar rjúkandi ráð og höfðum samband við barnavernd til þess að biðja um aðstoð. Til þess að gera langa sögu stutta þá voru úrræðin sem þeir buðu okkur og syni okkar uppá, neyðarvistun á stuðlum og foreldranámskeið. Fíknivandi hans óx bara á ljóshraða og neyðarvistununum fjölgaði. Í þessum neyðarvistunum sat sonur minn 12 ára gamall með 17 ára gömlum sprautufíkli og í þessu margra ára ferli, öllum aldurshópum á öllum stigum í sinni fíkn. Núna fyrir nokkrum vikum kom lögreglumaður í fréttunum þar sem hann spurði klökkur afhverju engar breytingar hafa orðið í þessum málaflokki. Hann hefur það hlutverk að leita að börnum eins og syni mínum og færa þau í þetta eina neyðarúrræði sem barnavernd hefur uppá að bjóða.
Úrræðaleysi barnaverndar var algjört
Fundirnir með barnavernd urðu margir þar sem við töluðum oft við vel meinandi fólk, en úrræðaleysið var algjört og þetta fólk, einsog í skólakerfinu, var vel meinandi með bundnar hendur. Okkur blöskraði þetta gjörsamlega og við fórum inní starfið hjá Olnbogabörnum. Þar hitti ég m.a. þáverandi félagsmálaráðherra sem var vel meinandi og tók undir ákall okkar eftir breytingum. Ekkert var gert og ekkert hefur enn verið gert í þessum málum.
Eftir að sonur minn varð lögráða þá byrjaði geðvandi hans samhliða neyslu hans. Þetta er vel þekkt hjá okkur sem höfum þurft að skylmast við sjúkdóm fíkninnar, en geðrof af völdum neyslu er það sem tekur við eftir að ákveðnu stigi er náð. Hann leitaði hjálpar hjá geðdeild og fór alloft þangað inn, en hann var svo kvaddur eftir einhverja daga og sendur aftur útí myrkur geðvanda síns og fíknar. Aftur og aftur fór hann þangað inn og aftur og aftur var honum sleppt; maður sem var orðinn alvarlega veikur á geði vegna fíkniefnaneyslu og engan veginn sjálfrátt.
Vonir okkar glæddust í síðasta skipti sem hann var þarna, þar sem að hann var færður á sérhæfðari deild vegna alvarlegra geðrofa. En hann var svo færður aftur á fíknigeðdeild nokkrum dögum síðar þar sem sama sagan upphófst; kvaddur með poka af geðrofslyfjum, bless og gangi þér vel. Aldrei var honum úthlutaður geðlæknir sem tók við hans máli, reyndi að ná til hans og fylgja eftir hans máli. Aldrei var reynt að taka hann úr umferð þrátt fyrir alvarlega ofbeldishegðun og stórhættuleg geðrof.
Öll fangelsi bara því miður full
Sonur minn braut mjög oft af sér og var handtekinn óteljandi sinnum á stuttum tíma. Hann var dæmdur fyrir mörg afbrot sem hann framdi eftir að hann varð lögráða. Þegar hann var handtekinn fyrir utan leikskóla, með eldhúshníf innan klæða, þar sem hann bað um að fá að hringja, þá hringdi ég í lögregluna. Þar fékk ég samband við vel meinandi varðstjóra og ég spurði hann að því eftir hverju lögreglan væri að bíða? Hvort það væri verið að bíða eftir því að hann færi sjálfum sér eða öðrum að voða? Hann svaraði mér af einlægni og heiðarleika, sem var upplífgandi. Hann sagði að undir öllum eðlilegum kringumstæðum væri búið að setja hann í síbrotagæslu, en öll fangelsi væru bara því miður full.
Ekkert gæti verið meira fjarri sannleikanum en að barnaverndarkerfið virkaði á Íslandi
Alltaf fannst okkur við vera að taka ábyrgð og vera að vinna í þessu. Ísland er eitt af ríkustu löndum í heimi hugsaði ég og þessar stofnanir og kerfi hljóta að vera vel í stakk búin til að grípa barnið mitt og hafa uppá mörg úrræði að bjóða. Ekkert gæti verið meira fjarri sannleikanum. Þessar stofnanir og kerfi eru ekki bara ekki að hjálpa, þau eru völundarhús og drekkingarhylir fyrir börn og unglinga sem eiga við vanda að etja. Sá vandi er einfaldlega í byrjun að þau passa ekki inní úreltan, sálarlausan ramma sem við reynum að troða þeim inní í grunnskóla. Svo hleðst ofaná vandamálin og þau fara að keppast um að vera best í að vera verst, eftir að hafa verið hafnað af samfélaginu. Eftir að hafa verið ýtt til hliðar, gefið falleinkunn og sagt að þau séu ekki nógu góð á neinn hátt.
,,Ég veit hvar þetta endaði hjá syni mínum“
Hver er svo niðurstaðan af þessu? Geðdeildir landsins eru sprungnar, neyðarskýli landsins eru sprungin, fangelsi landsins eru sprungin, Neyðarvistun Stuðla er brunnin þar sem ungur drengur í þeirra umsjá lést, allar meðferðir eru sprungnar og það er 6-9 mánaða bið eftir að komast á sjúkrahús í afvötnun. Óteljandi ungmenni og fólk á öllum aldri eru að fyrirfara sér og látast úr of stórum skammti og núna eru þessi völundarhús og drekkingarhylir öll á yfirsnúningi. Hvar endar þetta? Ég veit hvar þetta endaði hjá syni mínum og það virðist eiga að falla í skaut örþreyttra aðstandenda og fólks sem er stríðshrjáð og brotið af sorg að berja í borðið og kalla eftir breytingum.
Maður myndi halda, þar sem að þessi vandamál eru alls ekki ný, að menntamálaráðuneytið sé að leggjast á eitt til að einstaklingsmiða nám fyrir börn sem passa ekki inní ramma þeirra og spila inná styrkleika þeirra. Að nemendur gætu átt í heilbrigðu samneyti við jafningja sína á meðan þeirra styrleikar væru hafðir í heiðri. Það er alls ekki raunin.
Barnavernd, heilbrigðis- og velferðarsviðið bregst
Maður myndi halda að barnavernd, heilbrigðis- og velferðarsviðið væru að leggjast á eitt að búa til lausnir þar sem að kornung börn þurfa ekki að umgangast langt gengna fíkla og hægt væri að dreifa aldurshópum milli mismunandi úrræða, þegar þau lenda í þessum vanda. Það er alls ekki raunin.
Maður myndi halda að til þess að bregðast við þessum stórkostlega geðheilbrigðisvanda og faraldri neyslu og dauðsfalla, að þá væri heil álma sérútbúin í nýja spítalanum okkar, sem við erum að borga hundruði milljarða fyrir, og þar væru sérhæfðir læknar og fagfólk í stöðugri endurmenntun að hjálpa þessum einstaklingum í sérhæfðum meðferðum til þess að reyna að stoppa þetta hræðilega ferli af. Það er ekki bara alls ekki raunin, heldur virðist hafa gleymst bara yfir höfuð að gera ráð fyrir nýrri geðdeild í nýja spítalanum okkar.
Maður myndi halda að það gjörsamlega ólíðandi ástand að fangelsi okkar eru svo yfirfull að ekki er hægt að taka síbrotamenn úr umferð væri tæklað strax og sú staða kæmi upp. Það er alls ekki raunin.
Það væri rosalega þægilegt að kenna ríkisstjórninni, heilbrigðiskerfinu, barnavernd, fangelsismálayfirvöldum, eða skólakerfinu okkar um þetta og það er það sem við gerum öll. En þetta snýst ekki um manneskjur, stofnanir eða ríkisstjórnir. Þetta súrrealíska ástand er okkur öllum að kenna. Samfélaginu okkar í heild. Við viljum ekki heyra þetta og viljum ekki vita af þessu. Þetta er óþægilegt, niðurdrepandi og leiðinlegt. Við viljum bara að þetta sé í lagi einhvernveginn á meðan það er brjálað að gera hjá okkur og við veðjum á það og vonum að börnin okkar sleppi heil í gegnum þetta. Þangað til að þetta ber að dyrum heima hjá okkur og þá tölum við fyrir daufum eyrum.
Ætlar ekki í slag aftur við þessar vindmyllur
Ég ætla ekki að fara í slag aftur við þessar vindmyllur; þar sem allir eru sammála og ekkert er gert. Annaðhvort gerum við okkur öll grein fyrir því að það er verið að beita börn, unglinga og andlega veikt fólk ofbeldi á hverjum degi á Íslandi eða þá að ekkert mun breytast. Annaðhvort berjum við öll í borðið og krefjumst þess að innviðir okkar samfélags séu lagaðir eða þá að þetta mun haldast óbreytt.
Ég ætla að syrgja son minn og heiðra minningu hans, vegna þess að þrátt fyrir hans erfiðleika þá var hann gullfallegur, hæfileikaríkur strákur sem var með risastórt hjarta og mátti ekkert illt sjá. Ég ætla líka að skila hér skömminni vegna þess að hún er ekki hans. Hann dæmdi sjálfan sig harðast af öllum og hataði að hann væri þessi maður. Hann gafst svo upp og kláraði þetta sjálfur og hann var ekki að reyna neitt þegar hann gerði það. 20 ára gamall strákur sem átti enga sögu um sjálfsskaða, tilraunir til sjálfsvígs eða talaði nokkurntímann um sjálfsvíg.
Hann vildi lifa og óttaðist dauðann og það er það sem er sorglegast í þessu máli.
Ég ætla bara að skrifa þennan status og láta ykkur vita af þessu. Láta ykkur vita hversu ofboðslega illa við erum að standa okkur sem samfélag. Láta ykkur vita að forgangsröðun okkar er útá túni og hluti meðbræðra okkar og systra eru að borga fyrir það dýrasta gjald sem hægt er að greiða. Kannski hefur þessi status einhver áhrif og kannski verður dauðsfall sonar míns og svo ótrúlega margra fleiri til þess að við vöknum upp við þennan vonda draum sem er í gangi í okkar samfélagi. Ég vona það.
Deilið að vild.
