Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra sótti í dag tvo leiðtogafundi í Kænugarði í boði Volodómír Selenskí Úkraínuforseta, ásamt hópi leiðtoga Norðurlanda og Eystrasaltsríkja (NB8). Fjögur ár eru í dag frá því að ólögmæt allsherjarinnrás Rússlands í Úkraínu hófst. NB8-ríkin hafa verið meðal öflugustu stuðningsríkja Úkraínu og Ísland mun halda stuðningi sínum áfram á grundvelli fyrri skuldbindinga. Hluta stuðnings þessa árs, eða 800 milljónum króna, verður sérstaklega veitt til brýnnar uppbyggingar á raforkuinnviðum í samræmi við ákall Úkraínumanna.
„Þróttur og baráttuvilji úkraínsku þjóðarinnar er einstakur. Það var gott að geta komið hingað í dag og sýnt stuðning okkar í verki ásamt öðrum helstu bakhjörlum Úkraínu. Úkraínska þjóðin hefur fært miklar fórnir síðustu ár. Það er mikilvægt að hún finni að hún standi ekki ein,“ segir Kristrún Frostadóttir, forsætisráðherra.
Kristrún var í morgun viðstödd minningarathöfn um úkraínska hermenn sem hafa fallið í varnarbaráttu þjóðarinnar. Síðdegis tók hún þátt í fundi leiðtoga ríkjahóps til stuðnings Úkraínu (e. Coalition of the Willing) sem forsetar leiðtogaráðs og framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins sátu einnig, auk leiðtoga fjölda annarra ríkja í gegnum fjarfundabúnað. Þá funduðu leiðtogar Norðurlandanna og Eystrasaltsríkjanna sérstaklega með Selenskí forseta og ræddu stöðu stríðsins og þeirra friðarumleitana sem fram hafa farið að undanförnu.
Áframhaldandi stuðningur við varnir og orkumál
Þá fóru forsætisráðherra og aðrir leiðtogar í skoðunarferð um raforkuver í Kænugarði sem hefur orðið fyrir miklu tjóni eftir ítrekaðar eldflaugaárásir Rússa. Með heimsókninni vildu Úkraínumenn undirstrika þá neyð sem skapast hefur í orkumálum í landinu af völdum Rússa.
Sem viðbragð við því tilkynnti forsætisráðherra í Kænugarði í dag að Ísland muni verja 800 milljónum króna í uppbyggingu orkuinnviða í Úkraínu, á grundvelli fyrri skuldbindinga um öryggissamstarf og langtímastuðning til Úkraínu frá 2024. Fjármagnið verður annars vegar sett í verkefni Þróunaráætlunar Sameinuðu þjóðanna (UNDP), sem miða að enduruppbyggingu rafstöðva og dreifikerfis landsins, og hins vegar til alþjóðlegs orkusjóðs sem kaupir inn búnað og varahluti til að sinna viðhaldi og enduruppbyggingu.
„Í fyrra styrktum við t.d. verkefni um sprengjuleit- og eyðingu, sem við leiddum ásamt Litáen, og þjálfunarverkefni á vegum NATO. Þetta eru verkefni sem hafa gengið vel og Úkraínumenn hafa beðið sérstaklega um að verði styrkt. Við höldum nú áfram á þeirri braut og beinum fjármagni í nauðsynlega uppbyggingu orkuinnviða,“ segir Kristrún.
„Árásir Rússa á orkuinnviði hafa svipt milljónir íbúa Úkraínu rafmagni og hita á meðan miklar frosthörkur geisa í landinu. Það er þýðingarmikið fyrir Ísland að geta lagt sitt af mörkum til að færa fjölskyldum Úkraínu hlýju á þessum kaldasta tíma ársins,” segir Kristrún.
Gámar fullir af búnaði á leið til Úkraínu frá Íslandi
Forsætisráðherra upplýsti jafnframt um að sjö gámar af búnaði og varahlutum frá Landsneti, Veitum og Norðurorku, sem nýtast munu við enduruppbyggingu orkuinnviða Úkraínu, verði sendir frá Íslandi til Úkraínu í vikunni.
Í sameiginlegri yfirlýsingu NB8-ríkjanna í dag er innrásarstríð Rússlands í Úkraínu harðlega fordæmt og áframhaldandi stuðningur við varnarbaráttu Úkraínu áréttaður. Þá lýsa ríkin yfir stuðningi sínum við friðarumleitanir og undirstrika mikilvægi þess að samkomulag um frið í Úkraínu byggist á alþjóðalögum sem og öryggistryggingum til handa úkraínsku þjóðinni til langframa.
