Endurhæfing strandar á biðröðum hjá VIRK og Tryggingastofnun  – ferlið tekur um fjóra mánuði, en reikningar hjá fólki, bíða ekki

Kerfið á að vera einfalt: einstaklingur með fullgilt læknisvottorð ætti að fara í endurhæfingu og fá tímabundinn stuðning á meðan hann vinnur sig aftur út á vinnumarkað. Raunin er allt önnur. Í dag getur það tekið allt að tvo og hálfan mánuð hjá VIRK að staðfesta við Tryggingastofnun að einstaklingur uppfylli skilyrði fyrir endurhæfingalífeyri. Þá tekur við eins og hálfs mánaða bið eftir að Tryggingastofnun svari.

Fyrir fólk sem er þegar í viðkvæmri stöðu og án atvinnu eru þetta ekki bara tafir, þetta er kerfisbundin manngerð hindrun.

Mánuðir án afkomu öryggis

Á meðan biðin dregst á langinn situr fólk uppi án tekna og í algjörri óvissu um afkomu sína. Það er erfitt að leggja áherslu á bata og endurkomu til vinnu þegar grunnöryggi er ekki tryggt.

Kerfið, sem á að styðja við fólk í veikindum eða áföllum, virðist í staðinn vinna gegn þeim.

Tvöföld bið: VIRK og svo TR

Vandinn liggur ekki aðeins hjá VIRK. Þegar staðfesting loksins berst tekur við annað ferli hjá Tryggingastofnun sem er oft jafn hægfara.

Í mörgum tilvikum tekur það 2–6 vikur til viðbótar að afgreiða málið. Ef eitthvað vantar, eða álag er mikið, lengist biðin enn frekar.

Niðurstaðan? Heildarferlið getur auðveldlega teygt sig í 3–4 mánuði eða meira áður en einstaklingur fær greiðslur.

Á meðan þarf fólk að lifa á loftinu, oft á tíðum.

Kerfið er fast í fortíðinni

Í stað þess að nýta stafrænar lausnir til að flýta afgreiðslu virðist kerfið fast í gömlum vinnubrögðum þar sem mál sitja í bið, fara á milli borða og safna ryki í stafrænum „skúffum“.

Á tölvuöld, þar sem gögn geta ferðast á sekúndum, er óskiljanlegt að samskipti milli tveggja opinberra aðila taki marga mánuði.

Þetta bendir til djúpstæðra skipulagsvandamála, hvort sem það er skortur á mannafla, úreltu kerfi, getuleysi eða einfaldlega skortur á forgangsröðun.

Fólk verður fyrir enn frekara tjóni vegna kerfis sem virkar ekki

Afleiðingarnar lenda á þeim sem síst skyldi: einstaklingum sem eru að reyna að ná heilsu og fótfestu á ný.

Í stað þess að upplifa skilvirkt stuðningskerfi mæta þeir veggjum, töfum og óvissu og í sumum tilvikum fjárhagslegu hruni.

Ef markmiðið er raunveruleg endurhæfing þarf að endurskoða ferlið alveg frá grunni:

• Samræma þarf vinnubrögð milli VIRK og Tryggingastofnunar
• Stytta boðleiðir og draga úr tvíverknaði
• Nýta stafrænar lausnir sem þegar eru til staðar og geta afgreitt mál á fáum mínútum

Þar til það gerist mun kerfið halda áfram að bregðast og ekki bara í skilvirkni, heldur í grundvallarhlutverki sínu:

að styðja fólk þegar það þarf mest á því að halda.