Utanríkisráðherra hefur gefið út yfirlýsingu sem felur í sér viðurkenningu íslenskra stjórnvalda á almennri lögsögu Alþjóðadómstólsins í Haag. Anna Jóhannsdóttir, fastafulltrúi Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum, afhenti yfirlýsinguna til vörslu aðalframkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna í New York í gær.
Alþjóðadómstóllinn starfar á grundvelli stofnsáttmála Sameinuðu þjóðanna og er gjarnan vísað til hans sem æðsta dómstóls alþjóðakerfisins. Hlutverk hans er að leysa úr ágreiningi á sviði þjóðaréttar sem ríki geta vísað til hans sem og að veita stofnunum Sameinuðu þjóðanna ráðgefandi álit um lagaleg álitamál þegar eftir þeim er leitað.
Lögsaga dómstólsins byggir oftast á ákvæðum í milliríkjasamningum um vísun deilna til úrlausnar hans, en í stofnsamþykkt hans er jafnframt kveðið á um heimild ríkja til að gefa út yfirlýsingu til viðurkenningar á almennri lögsögu dómstólsins þegar þjóðréttardeilur koma upp milli ríkja. Alls hafa 74 aðildarríki Sameinuðu þjóðanna gefið út slíka yfirlýsingu, þar á meðal öll hin Norðurlöndin og Eystrasaltsríkin auk annarra helstu samstarfsríkja Íslands. Slíkum yfirlýsingum fylgir gjarnan krafa um gagnkvæmni og á það einnig við um yfirlýsingu Íslands.
Viðurkenning íslenskra stjórnvalda er liður í aukinni áherslu á þá réttarvernd sem alþjóðalög veita. Mikilvægt er að íslensk stjórnvöld hafi aðgang að leiðum til bindandi úrlausnar deilumála, sem úrræði til að standa vörð um réttindi sín, óháð stærð og styrk, þegar til ágreinings við önnur ríki kemur. Viðurkenning lögsögunnar endurspeglar jafnframt þá grundvallarsýn íslenskrar utanríkisstefnu að réttindi Íslands gagnvart öðrum ríkjum verði best tryggð í umgjörð burðugs alþjóðakerfis ríkja sem starfar í samræmi við reglur réttarríkisins. Loks má nefna að sú leið sem nú er farin er talin líkleg til að vera hagkvæmari fyrir ríkissjóð en það fyrirkomulag sem Ísland viðhafði áður.
„Lengi hefur verið sagt um alþjóðalög að þau séu sverð okkar og skjöldur í samskiptum við umheiminn og er aukin óvissa í alþjóðamálum brýn áminning um það. Orðið var tímabært að viðurkenna lögsögu Alþjóðadómstólsins og styrkja þar með brynju alþjóðalaganna sem alþjóðleg samvinna og viðskipti okkar Íslendinga byggir á,“ segir Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra.
Yfirlýsingin tekur þegar gildi og má nálgast hana á vefsvæði Sameinuðu þjóðanna.
