Landhelgisgæslan hefur á síðustu árum lagt aukna áherslu á vöktun sæstrengja við Ísland vegna vaxandi spennu í Norður-Atlantshafi og aukinnar umferðar óþekktra skipa á hafinu umhverfis landið. Samkvæmt Georg Kr. Lárussyni, forstjóra Landhelgisgæslunnar, hefur gæslan sérstaklega fylgst með ferðum skipa sem teljast hluti af svokölluðum „skuggaflota“ Rússa. Þessi skip sigla oft undir fölskum fána, gefa upp rangar staðsetningar og villa þannig um fyrir eftirlitsaðilum.
Sæstrengir – Veikasti hlekkurinn?
Fjarskiptasæstrengirnir sem tengja Ísland við umheiminn eru lífsnauðsynlegir fyrir bæði almenning og fyrirtæki, en einnig fyrir samskipti milli landa í Norður-Atlantshafi. Truflun eða skemmdir á þeim gætu haft alvarlegar afleiðingar fyrir íslenskt samfélag, efnahag og jafnvel þjóðaröryggi.
Eftir að sæstrengir í Eystrasalti hafa orðið fyrir skemmdarverkum og óútskýrðum bilanatilfellum, auk grunsamlegrar skipaumferðar við strendur Bretlands og Skandinavíu, hafa vaknað áhyggjur um hvort Ísland gæti einnig verið skotmark. Þótt engin formleg sönnunargögn liggi fyrir um skemmdarverk á íslenskum sæstrengjum er ljóst að vaxandi umferð óþekktra skipa í íslenskri efnahagslögsögu kallar á hert eftirlit.
Hernaðarlegt mikilvægi Íslands í hugsanlegum átökum
Ísland gegnir lykilhlutverki í Norður-Atlantshafi, ekki aðeins sem tengipunktur fjarskiptasæstrengja heldur einnig sem hernaðarlega mikilvæg staðsetning fyrir NATO. Á tímum síðari heimsstyrjaldar var Ísland hernumið af Bretum og síðar Bandaríkjamönnum vegna mikilvægi þess í norðursiglingum, og í Kalda stríðinu gegndi landið lykilhlutverki í varnarkerfi Atlantshafsbandalagsins.
Ef alþjóðleg spenna eykst enn frekar í Norður-Atlantshafi gæti Ísland orðið lykilstaður í átökum milli stórvelda, bæði vegna hernaðarlegrar staðsetningar sinnar og vegna fjarskiptainnviða sem eru nauðsynlegir fyrir Vesturlönd.
Aukin þörf á vöktun og viðbúnaði
Í ljósi þessarar þróunar hefur Landhelgisgæslan aukið eftirlit sitt með grunsamlegri skipaumferð við Ísland. Þótt skip skuggaflotans hafi haldið sig utan landhelgismarka Íslands, en innan efnahagslögsögunnar, er ljóst að vöktun þarf að vera stöðugt í gangi til að tryggja öryggi innviða.
Ísland er varnarsamstarfsaðili NATO en hefur engan eigin her, sem þýðir að það þarf að treysta á samstarfsríki til að tryggja varnir sínar. Hins vegar er sífellt skýrara að Ísland þarf einnig að efla sitt eigið eftirlit, sérstaklega þegar kemur að fjarskiptainnviðum sem geta orðið að skotmarki í óvæntum áföllum eða átökum í Norður-Atlantshafi.
Eftir því sem umferð óþekktra skipa eykst og alþjóðleg spenna magnast verður enn mikilvægara fyrir Ísland að fylgjast grannt með og grípa til varúðarráðstafana áður en hugsanleg ógn verður að alvarlegu vandamáli.
