Vona að flokkarnir í ríkistjórn, sjái þetta plagg og lesi það, Ása Berglind Hjálmarsdóttir, Sigurður Helgi Pálmason og Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir
FRAMTÍÐ STRANDVEIÐA
Samantekt og stefnumótun til Alþingis. Formlegt yfirlit yfir efnahagsleg, samfélagsleg og pólitísk rök fyrir strandveiðum utan kvóta
INNGANGUR OG YFIRLITÍsland hefur byggt afkomu sína á hafinu. Fiskveiðiauðlindin er sameign þjóðarinnar, og réttur til nýtingar hennar þarf að endurspegla jafnræði, sjálfbærni og samfélagslega ábyrgð.
Strandveiðar utan kvóta eru grundvallaratriði í því að tryggja að þessi auðlind sé í þjóðareigu í verki, ekki aðeins í orði.
Þær eru leið fyrir nýliða, smærri útgerðir og sjávarbyggðir til að taka þátt í atvinnugreininni án þess að þurfa að kaupa dýran kvóta.
Þær stuðla að:
Jöfnuði og nýliðun – fólk um allt land fær raunverulegan aðgang að sjónum.
Sjálfbærni og ábyrgð – smábátar hafa lítið vistspor og nýta aflann á staðnum.
Byggðafestu – strandveiðar halda lífi í litlum sjávarplássum og fjölskyldum sem byggja afkomu sína á hafinu.
Strandveiðar eru því ekki aðeins efnahagsmál, heldur samfélagsleg réttlætisspurning um hvernig þjóðin nýtir sameiginlega auðlind sína.
ÁBYRGÐ OG STAÐREYNDIRÁ undanförnum árum hefur heildarafli Íslendinga verið um 10.000 tonnum yfir ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar ár hvert, síðustu sex ár í röð. Þetta eru raunverulegar veiðar sem hafa verið seldar og unnar innan lands.
Þrátt fyrir þetta hefur Ísland ekki misst sjálfbærnivottanir (s.s. MSC), sem sýnir að á meðan ofveiði hefur átt sér stað innan kvótakerfisins, er kerfið samt talið sjálfbært í heild.
Það staðfestir að vandinn liggur ekki hjá strandveiðunum, heldur í stærri rekstrarumhverfi kvótakerfisins.
Áróður sem beinir gagnrýni að strandveiðum stenst því ekki vísindaleg gögn.
Smábátarnir bera ekki ábyrgð á því að farið sé yfir ráðgjöf Hafró, en þeir verða samt fyrir pólitískum þrýstingi og röngum ásökunum.
Staðreyndin er einföld:
Ef strandveiðar væru raunverulegt sjálfbærnivandamál, hefðu vottanir þegar verið dregnar til baka.
Þær standa enn — og það sýnir að kerfið þolir strandveiðar sem hluta af ábyrgri heildarstjórnun.
NÝLIÐUN OG RÉTTLÆTINýliðun í sjávarútvegi hefur verið skilgreind of þröngt.
Í dag telst aðeins einstaklingur yngri en 35 ára nýliði, sem útilokar marga hæfa, reynslumikla og áhugasama einstaklinga sem gætu hafið útgerð.
Aldur ræður ekki hæfni.
Sá sem hefur vilja, þekkingu og ábyrgð á að fá tækifæri til að hefja sjósókn, óháð aldri eða fyrri störfum.
Strandveiðar eru lýðræðislegur inngangur inn í greinina.
Þær gera fólki kleift að hefja útgerð með litlum tilkostnaði og án skuldbindingar við kvótakerfið.
Þær eru því lykillinn að raunverulegri nýliðun – bæði fyrir unga og eldri sem vilja taka þátt í sjávarútvegi framtíðarinnar.
Ef nýliðun er aðeins á pappír, þá stöðvast endurnýjunin.
Ef hún er í verki, með strandveiðum, þá blómstrar grein sem byggir á framtíð og fjölbreytni.
FRAMTÍÐ OG TILLÖGURTil að tryggja framtíð strandveiða þarf að festa þær í sessi sem sjálfstæðan, lögbundinn þátt íslensks sjávarútvegs.
Hér eru helstu tillögur til stefnumótunar:
Lagaleg vernd strandveiða utan kvóta – festa í lög rétt almennings til að sækja sjó með strandveiðum.
Skýr mörk og gagnsæi – tryggja reglur um hámarksafla, tímabil og jafnt aðgengi.
Aðgengi nýliða – einfalda leyfisferla, styðja við byrjendur með smábáta, lánum og námsúrræðum.
Byggðasjónarmið – viðurkenna samfélagslegt og menningarlegt gildi strandveiða sem burðarás minni sjávarbyggða.
Gagnsæi í ráðgjöf Hafró og stjórnsýslu – efla traust og ábyrgð gagnvart almenningi og alþjóðlegum mörkuðum.
Þessar tillögur eru ekki útgjaldatillögur – þær eru fjárfesting í réttlæti, jafnræði og framtíð íslensks sjávarútvegs.
NIÐURSTAÐA OG SKILABOÐ TIL ALÞINGISStrandveiðar utan kvóta eru ekki tímabundið fyrirkomulag. Þær eru framtíðarsýn um réttláta og ábyrg nýtingu auðlinda þjóðarinnar.
Þær:
Tryggja nýliðun og jafnt aðgengi að auðlindinni.
Halda lífi í sjávarbyggðum og styrkja byggðafestu.
Stuðla að sjálfbærni og ábyrgri nýtingu.
Endurspegla þann anda sem íslenskt samfélag hefur alltaf byggt á – jafnræði og sameiginlega ábyrgð.
Skilaboðin til Alþingis eru skýr:
Strandveiðar utan kvóta eru ekki afturhvarf til fortíðar – heldur skref fram á við fyrir sanngjarnan, sjálfbæran og mannlegan sjávarútveg. Að festa þær í sessi er að tryggja framtíð þjóðareignarinnar við hafið.
HEIMILDIRHafrannsóknastofnun: Ráðgjöf og aflaskýrslur 2018–2024
Atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið: Strandveiðiskýrsla 2023
Byggðastofnun: Áhrif strandveiða á byggð og atvinnu
Samtök smábátaeigenda: Greiningar og ályktanir
MSC: Skrá yfir virkar sjálfbærnivottanir íslenskra fiskstofna
Lokasetning:Strandveiðar eru brúin milli fortíðar og framtíðar –
milli náttúru og samfélags, milli réttlætis og nýtingar.
Það er tími til að tryggja framtíð strandveiðanna – framtíð þjóðarinnar við hafið.
Umræða
