Mannréttindaráð Sameinuðu þjóðanna samþykkti harðorða ályktun um ástand mannréttindamála í Íran á sérstökum aukafundi sem kallað var til að frumkvæði Íslands í kjölfar víðtækra mótmæla í landinu undanfarið og harkalegra viðbragða stjórnvalda í landinu við þeim. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra var viðstödd umræðuna og ávarpaði fundinn en Ísland leiddi, sem fyrr segir, ákall um aukafundinn í samstarfi við kjarnahóp ríkja sem leiða árlega ályktun um stöðu mannréttinda í Íran.
„Ofbeldi gegn friðsömum mótmælendum og fjöldaaftökum verður að linna,“ sagði Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir í ávarpi sínu og hvatti aðildarríki mannréttindaráðsins til að greiða atkvæði með ályktun um versnandi stöðu mannréttinda í Íran. „Við skuldum hugrökku fólki í Íran það, sem með friðsömum hætti hefur krafist sjálfsagðra réttinda og að borin sé virðing fyrir þeim, réttlæti og frelsi.“
Mannréttindaráðið fordæmir aðgerðir íranskra stjórnvalda gegn mótmælendum
Ísland leiddi ákall um aukafundinn í samstarfi við kjarnahóp ríkja um árlega ályktun mannréttindaráðsins um Íran. Ísland hefur verið í forystu hvað varðar málefni Írans í mannréttindaráðinu síðustu ár en í kjarnahópnum eru ásamt Íslandi, Þýskaland, Norður-Makedónía, Moldóva og Bretland. Kjarnahópurinn lagði fram drög að ályktun ráðsins fyrir aukafundinn sem samþykkt var með 25 atkvæðum gegn 7 í dag. 14 aðildarríki ráðsins sátu hjá. Ísland, sem á sæti í mannréttindaráðinu 2025-2027, greiddi að sjálfsögðu atkvæði með samþykkt ályktunarinnar.
Í ályktun sinni fordæmir mannréttindaráðið ofbeldisfull viðbrögð yfirvalda við mótmælunum sem hófust 28. desember sl. Framganga stjórnvalda í landinu hafi leitt til dauða þúsunda einstaklinga, þar á meðal fjölda barna. Fram kemur að þúsundir til viðbótar hafi verið handtekin og í mörgum tilvikum neitað um samskipti við sína nánustu. Áréttað er að langvarandi truflanir stjórnvalda á netaðgangi almennings og símasambandi brjóti gegn alþjóðlegum mannréttindalögum og komi í veg fyrir að hægt sé að afla upplýsinga um mannréttindabrot. Þá lýsir mannréttindaráðið áhyggjum af endurteknu ofbeldi stjórnvalda gegn eigin borgurum undanfarin ár.
Mannréttindaráðið brýnir fyrir stjórnvöldum í Íran að stöðva ólögmæt dráp, handahófskenndar handtökur, kynbundið ofbeldi og pyndingar og láta af hótunum gagnvart mótmælendum og fjölskyldum þeirra. Kallað er eftir því að stjórnvöld virði að að fullu tjáningarfrelsi og funda- og félagafrelsi, og opni tafarlaust á nettengingu um allt land.
Rannsóknarnefnd um mannréttindabrot
Í ályktun sinni endurnýjaði mannréttindaráðið umboð óháðrar rannsóknarnefndar um Íran til tveggja ára. Rannsóknarnefndin var stofnuð á sérstökum aukafundi ráðsins haustið 2022, sem Ísland og Þýskaland áttu frumkvæði að vegna hríðversnandi ástands mannréttindamála í Íran í kjölfar fjölmennra mótmæla, einkum kvenna og stúlkna. Rannsóknarnefndinni var í dag falið að hefja tafarlaust rannsókn á mannréttindabrotum og alþjóðlegum glæpum í tengslum við yfirstandandi mótmæli. Þá var umboð sérstaks skýrslugjafa ráðsins um mannréttindi í Íran einnig framlengt um eitt ár. Störf rannsóknarnefndarinnar og sérstaks skýrslugjafa eru nauðsynleg til að hægt sé að draga stjórnvöld til ábyrgðar fyrir brot sín.
Auk ræðu utanríkisráðherra, fyrir hönd kjarnahóps,þá átti Ísland aðild að sameiginlegu ávarpi Norðurlandanna og Eystrasaltsríkjanna. Í ávarpinu lýstu Norðurlöndin og Eystrasaltsríkin áhyggjum af takmörkunum íranskra stjórnvalda á netaðgengi og fjarskiptakerfum sem hefði hjálpað þeim að hylma yfir alvarleg mannréttindabrot. Þau kölluðu eftir því að írönsk stjórnvöld slepptu tafarlaust úr haldi öllum þeim sem hefðu verið fangelsaðir fyrir það eitt að nýta sjálfsögð mannréttindi sín. Öll dráp á mótmælendum og önnur mannréttindabrot þyrfti að rannsaka.
Ávarp utanríkisráðherra í umræðunni í dag.
